{"id":3981,"date":"2026-09-30T18:55:12","date_gmt":"2026-09-30T18:55:12","guid":{"rendered":"https:\/\/szlakiemrzemiosla.pl\/?p=3981"},"modified":"2026-09-30T18:55:16","modified_gmt":"2026-09-30T18:55:16","slug":"czyje-jest-to-co-zrobione-recznie-wlasnosc-intelektualna-w-pracowni-rzemieslnika","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/szlakiemrzemiosla.pl\/en\/blog\/czyje-jest-to-co-zrobione-recznie-wlasnosc-intelektualna-w-pracowni-rzemieslnika\/","title":{"rendered":"Czyje jest to, co zrobione r\u0119cznie? W\u0142asno\u015b\u0107 intelektualna w pracowni rzemie\u015blnika"},"content":{"rendered":"

Rzemie\u015blnik, kt\u00f3ry sprzedaje w\u0142asnor\u0119cznie wykonan\u0105 mis\u0119, sprzedaje konkretny przedmiot – <\/strong>nie automatycznie prawa do jej chronionego projektu. Nazwa pracowni mo\u017ce by\u0107 chroniona jako znak, receptura jako tajemnica przedsi\u0119biorstwa, a prawa do zdj\u0119\u0107 w portfolio zale\u017c\u0105 od tego, kto je stworzy\u0142 i co ustalono w umowie. W\u0142asno\u015b\u0107 intelektualna w rzemio\u015ble nie jest wy\u0142\u0105cznie spraw\u0105 du\u017cych marek. To codzienne decyzje ka\u017cdej pracowni: co pokaza\u0107 w Internecie, jak\u0105 umow\u0119 podpisa\u0107 z fotografem, jak nazwa\u0107 firm\u0119 i kiedy reagowa\u0107 na kopiowanie prac.<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

W trakcie naszych rzemie\u015blniczych podr\u00f3\u017cy wielokrotnie spotkali\u015bmy si\u0119 z tematem ochrony w\u0142asno\u015bci intelektualnej. Poznali\u015bmy punkt widzenia zar\u00f3wno os\u00f3b potencjalnie poszkodowanych, wskazuj\u0105cych prace uwa\u017cane za kopie ich autorskich dzie\u0142, jak i tw\u00f3rc\u00f3w, kt\u00f3rych prace by\u0142y oskar\u017cane o bycie reinterpretacj\u0105 W tym tek\u015bcie porz\u0105dkuj\u0119 sze\u015b\u0107 narz\u0119dzi prawnych w kolejno\u015bci, w jakiej rzemie\u015blnik spotyka je w praktyce: od szkicu, przez sprzeda\u017c i mark\u0119, po wsp\u00f3lne dziedzictwo regionu. Przy ka\u017cdym wyja\u015bniam, co chroni, czego nie chroni i co si\u0119 traci, gdy si\u0119 o nim zapomni. Mam nadziej\u0119, \u017ce to pomo\u017ce uporz\u0105dkowa\u0107 wiedz\u0119 i zmniejszy ilo\u015b\u0107 opowiadanych nam anegdot dotycz\u0105cych „zapo\u017cycze\u0144”, zarazem zaznaczam, \u017ce tekst ma charakter informacyjny i nie zast\u0119puje indywidualnej porady rzecznika patentowego ani prawnika.<\/p>\n\n\n\n

1. Prawo autorskie: chroni form\u0119, nie technik\u0119<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>
\n

Je\u017celi projekt ma tw\u00f3rczy i indywidualny charakter, ochrona autorska powstaje automatycznie z chwil\u0105 jego ustalenia – mo\u017ce nim by\u0107 szkic, prototyp albo gotowy przedmiot. Nie trzeba niczego rejestrowa\u0107 ani oznacza\u0107 symbolem \u00a9. Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych za utw\u00f3r uznaje ka\u017cdy przejaw dzia\u0142alno\u015bci tw\u00f3rczej o indywidualnym charakterze. W\u015br\u00f3d przyk\u0142ad\u00f3w wymienia wprost utwory plastyczne, lutnicze i wzornictwa przemys\u0142owego, co obejmuje du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 rzemios\u0142a artystycznego.<\/p>\n\n\n\n

Warunek \u201eindywidualnego charakteru\u201d jest tu kluczowy. Chroniona jest konkretna forma: kszta\u0142t naszyjnika, uk\u0142ad ornamentu na talerzu, rysunek intarsji. Nie s\u0105 chronione idee, procedury, metody ani zasady dzia\u0142ania – ustawa wy\u0142\u0105cza je z ochrony wprost (art. 1 ust. 2\u00b9). Technika raku, po\u0142\u0105czenie na jask\u00f3\u0142czy ogon czy farbowanie indygo pozostaj\u0105 wsp\u00f3lne: ka\u017cdy mo\u017ce si\u0119 ich nauczy\u0107 i ich u\u017cywa\u0107. Elementy standardowe, banalne albo takie, kt\u00f3rych posta\u0107 wynika wy\u0142\u0105cznie z funkcji i nie pozostawia tw\u00f3rcy rzeczywistej swobody wyboru, mog\u0105 nie spe\u0142nia\u0107 przes\u0142anek ochrony autorskiej. T\u0119 granic\u0119 warto zna\u0107, zanim zarzuci si\u0119 komu\u015b kopiowanie i to w\u0142a\u015bnie z brakiem jej zrozumienia najcz\u0119\u015bciej si\u0119 spotykali\u015bmy.<\/p>\n\n\n\n

Prawa autorskie dziel\u0105 si\u0119 na osobiste i maj\u0105tkowe. Osobiste – m.in. prawo do autorstwa i do oznaczania dzie\u0142a swoim nazwiskiem – nie wygasaj\u0105 i nie mo\u017cna si\u0119 ich zrzec ani ich sprzeda\u0107 (m\u00f3wi\u0105c j\u0119zykiem prawnym: zby\u0107). Maj\u0105tkowe, czyli prawo do korzystania z utworu i czerpania z niego dochodu, trwaj\u0105 co do zasady 70 lat od \u015bmierci tw\u00f3rcy. <\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

2. Sprzeda\u017c przedmiotu to nie sprzeda\u017c praw<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Klient, kt\u00f3ry kupuje wazon, staje si\u0119 w\u0142a\u015bcicielem wazonu. Nie nabywa prawa do wytwarzania kopii ani do rozpowszechniania projektu, np. na nadrukach czy w katalogach. Ustawa rozstrzyga to wprost: przeniesienie w\u0142asno\u015bci egzemplarza utworu nie powoduje przej\u015bcia autorskich praw maj\u0105tkowych, je\u015bli umowa nie stanowi inaczej (art. 52 ust. 1). Cztery sytuacje z \u017cycia pracowni wymagaj\u0105 przy tym szczeg\u00f3lnej uwagi.<\/p>\n\n\n\n

Zam\u00f3wienia.<\/strong> Firma zamawiaj\u0105ca seri\u0119 upomink\u00f3w wed\u0142ug projektu rzemie\u015blnika cz\u0119sto oczekuje \u201epraw do wzoru\u201d. Umowa przenosz\u0105ca autorskie prawa maj\u0105tkowe wymaga formy pisemnej pod rygorem niewa\u017cno\u015bci (art. 53) i obejmuje tylko pola eksploatacji wyra\u017anie w niej wymienione (art. 41 ust. 2). Zamiast przenosi\u0107 prawa, mo\u017cna udzieli\u0107 licencji, czyli zgody na okre\u015blone korzystanie. Licencja wy\u0142\u0105czna tak\u017ce wymaga formy pisemnej (art. 67 ust. 5).<\/p>\n\n\n\n

Wsp\u00f3\u0142pracownicy.<\/strong> Pracodawca nabywa – z chwil\u0105 przyj\u0119cia utworu i w granicach celu umowy – prawa maj\u0105tkowe do utwor\u00f3w stworzonych przez pracownika w ramach obowi\u0105zk\u00f3w ze stosunku pracy, je\u015bli umowa o prac\u0119 nie stanowi inaczej (art. 12). Ta zasada nie obejmuje um\u00f3w o dzie\u0142o, zlece\u0144 ani wsp\u00f3\u0142pracy B2B. Je\u015bli projektantka wsp\u00f3\u0142pracuje z pracowni\u0105 na podstawie umowy cywilnoprawnej, o prawach do jej projekt\u00f3w decyduje tre\u015b\u0107 umowy. Gdy umowa nie m\u00f3wi wyra\u017anie o przeniesieniu praw, w razie w\u0105tpliwo\u015bci przyjmuje si\u0119, \u017ce tw\u00f3rca udzieli\u0142 jedynie licencji (art. 65).<\/p>\n\n\n\n

Zdj\u0119cia produkt\u00f3w.<\/strong> Fotografia mo\u017ce by\u0107 utworem, je\u017celi ma tw\u00f3rczy i indywidualny charakter; sam fakt wykonania jej przez zawodowego fotografa nie przes\u0105dza o ochronie. Je\u017celi zdj\u0119cie jest utworem, autorskie prawa maj\u0105tkowe co do zasady przys\u0142uguj\u0105 fotografowi, chyba \u017ce zosta\u0142y skutecznie przeniesione albo udzielono odpowiedniej licencji. Op\u0142acenie sesji samo w sobie nie oznacza wi\u0119c, \u017ce pracownia mo\u017ce u\u017cywa\u0107 zdj\u0119\u0107 na opakowaniu, w katalogu dla sklep\u00f3w czy w p\u0142atnej reklamie. Zakres u\u017cycia warto zapisa\u0107 w umowie przed sesj\u0105, nie po niej.<\/p>\n\n\n\n

Nagrania w pracowni.<\/strong> W przypadku utworu audiowizualnego ustawa wprowadza domniemanie, \u017ce producent nabywa na podstawie um\u00f3w z tw\u00f3rcami wy\u0142\u0105czne prawa maj\u0105tkowe do eksploatacji ich wk\u0142ad\u00f3w w ramach filmu jako ca\u0142o\u015bci (art. 70 ust. 1). Nie oznacza to, \u017ce osoba, kt\u00f3rej pracowni\u0119 pokazano, automatycznie mo\u017ce swobodnie korzysta\u0107 z gotowego materia\u0142u. Ma natomiast odr\u0119bne prawa zwi\u0105zane ze swoim wizerunkiem, kt\u00f3rego rozpowszechnianie co do zasady wymaga zezwolenia (art. 81). Przed nagraniem obie strony powinny ustali\u0107, gdzie materia\u0142 si\u0119 uka\u017ce i czy rzemie\u015blnik mo\u017ce go wykorzysta\u0107 w swoich kana\u0142ach.<\/p>\n\n\n\n

3. Wz\u00f3r przemys\u0142owy: rzemios\u0142o jest w definicji<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
\n

Po rejestracji prawo w\u0142asno\u015bci przemys\u0142owej chroni wygl\u0105d produktu \u2013 linie, kontury, kszta\u0142t, kolorystyk\u0119, faktur\u0119, materia\u0142 i ornamentacj\u0119 – o ile jest nowy i ma indywidualny charakter. Wytworem w rozumieniu ustawy jest ka\u017cdy przedmiot wytworzony w spos\u00f3b przemys\u0142owy lub rzemie\u015blniczy (art. 102 ust. 2). Rzemios\u0142o nie jest wi\u0119c w tym systemie rzadko\u015bci\u0105, tylko jednym z jego adresat\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Rejestracja wzoru w Urz\u0119dzie Patentowym RP daje wy\u0142\u0105czno\u015b\u0107 na zarobkowe korzystanie z wygl\u0105du produktu. W odr\u00f3\u017cnieniu od prawa autorskiego nie trzeba wykazywa\u0107, \u017ce wygl\u0105d jest przejawem tw\u00f3rczo\u015bci, ani dowodzi\u0107, \u017ce konkurent skopiowa\u0142 projekt. Ochrona trwa do 25 lat od zg\u0142oszenia i jest przed\u0142u\u017cana w pi\u0119cioletnich okresach. Dla produktu, kt\u00f3ry ma pozosta\u0107 w ofercie przez lata, rejestracja mo\u017ce dawa\u0107 bardziej przewidywaln\u0105 podstaw\u0119 dochodzenia praw ni\u017c opieranie si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na prawie autorskim. Oba rodzaje ochrony mog\u0105 si\u0119 przy tym kumulowa\u0107: ten sam przedmiot bywa jednocze\u015bnie utworem i zarejestrowanym wzorem.<\/p>\n\n\n\n

Dla os\u00f3b publikuj\u0105cych prace w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych istotny jest tzw. okres ulgowy. Ujawnienie wzoru przez samego tw\u00f3rc\u0119 w ci\u0105gu 12 miesi\u0119cy przed zg\u0142oszeniem nie pozbawia go nowo\u015bci. Post z now\u0105 kolekcj\u0105 uruchamia up\u0142ywa czasu: po roku w\u0142asne zdj\u0119cie w sieci mo\u017ce zamkn\u0105\u0107 drog\u0119 do rejestracji.<\/p>\n\n\n\n

Na poziomie Unii dzia\u0142a tak\u017ce ochrona bez rejestracji. Od 1 maja 2025 r., po reformie przepis\u00f3w, dawny wz\u00f3r wsp\u00f3lnotowy nosi nazw\u0119 wzoru przemys\u0142owego Unii Europejskiej. Wz\u00f3r niezarejestrowany chroni wygl\u0105d przez trzy lata od pierwszego publicznego udost\u0119pnienia w Unii, ale wy\u0142\u0105cznie przed kopiowaniem. To mo\u017ce wystarczy\u0107 na sezonow\u0105 kolekcj\u0119, nie na klasyczny produkt, kt\u00f3ry pracownia sprzedaje od lat.<\/p>\n<\/div>

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Je\u015bli rzemie\u015blnik opracuje rozwi\u0105zanie techniczne – np. nowy przyrz\u0105d, konstrukcj\u0119 uchwytu albo element \u0142\u0105cz\u0105cy o nowej budowie – mo\u017ce rozwa\u017cy\u0107 patent, daj\u0105cy ochron\u0119 do 20 lat, albo, gdy rozwi\u0105zanie dotyczy kszta\u0142tu lub budowy przedmiotu o trwa\u0142ej postaci, wz\u00f3r u\u017cytkowy, chroniony do 10 lat. W obu przypadkach nowo\u015b\u0107 jest kluczowa. W przeciwie\u0144stwie do wzor\u00f3w przemys\u0142owych nie dzia\u0142a tu og\u00f3lny dwunastomiesi\u0119czny okres ulgowy na w\u0142asne ujawnienie, wi\u0119c pokazanie rozwi\u0105zania przed zg\u0142oszeniem mo\u017ce przekre\u015bli\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 ochrony.<\/p>\n\n\n\n

4. Znak towarowy: nazwa pracowni to tak\u017ce kapita\u0142<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>
\n

Wpis do CEIDG, zarejestrowana domena czy konto w serwisie spo\u0142eczno\u015bciowym nie daj\u0105 wy\u0142\u0105czno\u015bci na nazw\u0119. Samo wcze\u015bniejsze u\u017cywanie nazwy daje pewn\u0105 ochron\u0119 na gruncie ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (art. 5), ale trzeba je udowodni\u0107, a zakres tej ochrony zale\u017cy od okoliczno\u015bci. Rejestracja znaku towarowego daje natomiast prawo wy\u0142\u0105czne w zakresie obj\u0119tym ochron\u0105 – dla okre\u015blonych towar\u00f3w lub us\u0142ug i na okre\u015blonym terytorium. Znakiem mo\u017ce by\u0107 ka\u017cde oznaczenie, kt\u00f3re pozwala odr\u00f3\u017cni\u0107 towary jednego przedsi\u0119biorstwa od towar\u00f3w innych i da si\u0119 przedstawi\u0107 w rejestrze: s\u0142owo, logo, a nawet kszta\u0142t czy wz\u00f3r (art. 120). Prawo ochronne udzielane jest na 10 lat od zg\u0142oszenia i mo\u017cna je przed\u0142u\u017ca\u0107 na kolejne okresy dziesi\u0119cioletnie. Znak trzeba jednak rzeczywi\u015bcie u\u017cywa\u0107: po nieprzerwanym pi\u0119cioletnim okresie nieu\u017cywania ka\u017cda osoba mo\u017ce wyst\u0105pi\u0107 do UPRP o stwierdzenie wyga\u015bni\u0119cia prawa.<\/p>\n\n\n\n

Zg\u0142oszenie obejmuje wybrane klasy towar\u00f3w i us\u0142ug wed\u0142ug klasyfikacji nicejskiej. Pracownia jubilerska my\u015bli o klasie 14, ceramiczna o klasie 21 (m.in. naczynia i wyroby ceramiczne), kaletnicza o klasie 18, stolarska o klasie 20 (meble). Kto prowadzi warsztaty, zwykle potrzebuje te\u017c klasy 41, obejmuj\u0105cej us\u0142ugi edukacyjne. S\u0105 to tylko przyk\u0142ady: klasy dobiera si\u0119 do konkretnych towar\u00f3w i us\u0142ug, nie automatycznie do zawodu czy rodzaju pracowni. Ka\u017cda dodatkowa klasa podnosi op\u0142at\u0119, wi\u0119c zakres warto dopasowa\u0107 do tego, co pracownia robi i realnie planuje.<\/p>\n\n\n\n

Urz\u0105d Patentowy RP nie bada z urz\u0119du, czy zg\u0142oszone oznaczenie koliduje z wcze\u015bniejszymi znakami innych firm. Ich w\u0142a\u015bciciele mog\u0105 wnie\u015b\u0107 sprzeciw w ci\u0105gu trzech miesi\u0119cy od publikacji zg\u0142oszenia. Przed zg\u0142oszeniem, a najlepiej przed zam\u00f3wieniem szyldu i opakowa\u0144, warto samodzielnie przeszuka\u0107 baz\u0119 UPRP oraz unijn\u0105 wyszukiwark\u0119 TMview. Nazwa koliduj\u0105ca z cudzym znakiem grozi nie tylko odmow\u0105 rejestracji, ale te\u017c sporem o dotychczasowe u\u017cywanie – je\u015bli mia\u0142o miejsce.<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Rejestracja nie jest warunkiem prowadzenia dzia\u0142alno\u015bci pod dan\u0105 nazw\u0105, ale znacznie u\u0142atwia wykazanie prawa wy\u0142\u0105cznego do oznaczenia w zakresie obj\u0119tym ochron\u0105. Bez rejestracji ochrona mo\u017ce wynika\u0107 z innych przepis\u00f3w, m.in. ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, lecz jej zakres i pierwsze\u0144stwo mog\u0105 by\u0107 trudniejsze do wykazania.<\/p>\n\n\n\n

5. Tajemnica przedsi\u0119biorstwa i nieuczciwa konkurencja<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
\n

Nie wszystko warto ujawnia\u0107 w rejestrze. Receptura szkliwa, sk\u0142ad mieszanki olej\u00f3w, proporcje zaprawy czy spos\u00f3b wyprawiania sk\u00f3ry mog\u0105 by\u0107 tajemnic\u0105 przedsi\u0119biorstwa w rozumieniu ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (art. 11 ust. 2). Chronione s\u0105 informacje o warto\u015bci gospodarczej, kt\u00f3re nie s\u0105 powszechnie znane ani \u0142atwo dost\u0119pne dla os\u00f3b z bran\u017cy. Jest te\u017c trzeci warunek, o kt\u00f3rym \u0142atwo zapomnie\u0107: uprawniony musi z nale\u017cyt\u0105 staranno\u015bci\u0105 dba\u0107 o ich poufno\u015b\u0107. Spotkali\u015bmy si\u0119 z przypadkiem, w kt\u00f3rym rzemie\u015blnik prowadzi\u0142 warsztaty w miejscu, gdzie wywieszone by\u0142y jego receptury – ustne zobowi\u0105zanie kursant\u00f3w do dalszego nieprzekazywania sekret\u00f3w staje w konflikcie z dbaniem o poufno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Receptura pokazana krok po kroku w filmie instrukta\u017cowym przestaje by\u0107 tajemnic\u0105. Nie ma jednego obowi\u0105zkowego zestawu zabezpiecze\u0144. W ma\u0142ej pracowni odpowiednimi \u015brodkami mog\u0105 by\u0107 m.in. klauzule poufno\u015bci, ograniczenie dost\u0119pu do receptur, oznaczenie poufnych materia\u0142\u00f3w czy \u015bwiadome oddzielenie tego, co pokazuje si\u0119 na warsztatach, od tego, co pozostaje niejawne. Wa\u017cne, aby zabezpieczenia by\u0142y rzeczywiste i adekwatne do charakteru informacji.<\/p>\n<\/div>

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Ta sama ustawa pomaga w dw\u00f3ch innych sytuacjach. Po pierwsze, zakazuje na\u015bladowania gotowego produktu za pomoc\u0105 technicznych \u015brodk\u00f3w reprodukcji, je\u017celi mo\u017ce to wprowadzi\u0107 klient\u00f3w w b\u0142\u0105d co do to\u017csamo\u015bci producenta lub produktu (art. 13). To narz\u0119dzie na kopie wykonane np. z odlewu orygina\u0142u, tak\u017ce wtedy, gdy wz\u00f3r nie by\u0142 zarejestrowany. Przepis nie obejmuje jednak na\u015bladowania cech funkcjonalnych produktu. Po drugie, zakazuje takiego oznaczania towar\u00f3w, kt\u00f3re mo\u017ce wprowadzi\u0107 klient\u00f3w w b\u0142\u0105d m.in. co do ich pochodzenia, jako\u015bci czy sposobu wykonania (art. 10). Etykieta \u201er\u0119cznie robione\u201d na wyrobie z produkcji masowej mo\u017ce by\u0107 czynem nieuczciwej konkurencji, a rzemie\u015blnik, kt\u00f3rego interes jest przez to zagro\u017cony lub naruszony, mo\u017ce \u017c\u0105da\u0107 m.in. zaniechania takich dzia\u0142a\u0144 i usuni\u0119cia ich skutk\u00f3w (art. 18).<\/p>\n\n\n\n

6. Oznaczenia geograficzne: nowa ochrona dla wyrob\u00f3w z regionu<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>
\n

Od 1 grudnia 2025 r. w ca\u0142ej Unii stosuje si\u0119 rozporz\u0105dzenie 2023\/2411. Po raz pierwszy nazwy produkt\u00f3w rzemie\u015blniczych i przemys\u0142owych zwi\u0105zanych z konkretnym miejscem mog\u0105 by\u0107 chronione w ca\u0142ej Unii, na podobnej zasadzie jak od lat nazwy regionalnej \u017cywno\u015bci. Za produkt rzemie\u015blniczy uznaje si\u0119 wyr\u00f3b wykonany r\u0119cznie albo przy u\u017cyciu narz\u0119dzi lub maszyn, je\u015bli praca r\u0119czna jest istotnym sk\u0142adnikiem gotowego produktu. Przynajmniej jeden etap produkcji musi odbywa\u0107 si\u0119 na wyznaczonym obszarze. System obejmuje m.in. wyroby ceramiczne, szklarskie, tekstylne i metalowe. Wniosek przechodzi dwa etapy: krajowy w Urz\u0119dzie Patentowym RP i unijny w EUIPO. Zarejestrowane oznaczenie nie mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 w Unii nazw\u0105 rodzajow\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Oznaczenie geograficzne nie jest prawem jednej firmy. O rejestracj\u0119 wyst\u0119puje zwykle grupa producent\u00f3w, kt\u00f3ra musi uzgodni\u0107 specyfikacj\u0119 produktu, wyznaczy\u0107 obszar i udokumentowa\u0107 zwi\u0105zek jako\u015bci lub renomy wyrobu z miejscem pochodzenia. Pojedynczy wytw\u00f3rca mo\u017ce z\u0142o\u017cy\u0107 wniosek tylko wyj\u0105tkowo \u2013 gdy jest jedynym zainteresowanym producentem z danego obszaru i spe\u0142nia dodatkowe warunki.<\/p>\n\n\n\n

S\u0105siedzi ju\u017c z tego korzystaj\u0105. Wed\u0142ug danych przywo\u0142anych przez Prawo.pl 18 czerwca 2026 r. unijn\u0105 rejestracj\u0119 uzyska\u0142y m.in. s\u0142owackie drewniane zabawki z Kyjatic i haft z okolic Senohradu, a tak\u017ce czeska koronka z Vamberku i s\u0142owe\u0144ska koronka z Idrii. Wed\u0142ug tego samego \u017ar\u00f3d\u0142a do tego dnia z Polski nie wp\u0142yn\u0105\u0142 do UPRP \u017caden wniosek na podstawie nowych przepis\u00f3w. Jedynym polskim oznaczeniem tego rodzaju w rejestrze krajowym by\u0142a koronka koniakowska, zarejestrowana w 2022 r.; skupione wok\u00f3\u0142 niej \u015brodowisko przygotowywa\u0142o si\u0119 do wniosku unijnego.<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Czas ma tu znaczenie. Zgodnie z art. 70 rozporz\u0105dzenia szczeg\u00f3lna krajowa ochrona takich oznacze\u0144 co do zasady wyga\u015bnie najp\u00f3\u017aniej 2 grudnia 2026 r. Pa\u0144stwo cz\u0142onkowskie mo\u017ce jednak do tego dnia wskaza\u0107 Komisji Europejskiej i EUIPO istniej\u0105ce, prawnie chronione nazwy, kt\u00f3re chce zarejestrowa\u0107 i chroni\u0107 w nowym systemie unijnym. Dla takich nazw krajowa ochrona mo\u017ce zosta\u0107 przed\u0142u\u017cona do czasu ostatecznego zako\u0144czenia procedury rejestracyjnej.<\/p>\n\n\n\n

Dla rzemios\u0142a regionalnego to zadanie przede wszystkim dla grup producent\u00f3w i organizacji, kt\u00f3re s\u0105 w stanie wsp\u00f3lnie przygotowa\u0107 specyfikacj\u0119 produktu i udokumentowa\u0107 jego zwi\u0105zek z regionem; w praktyce wa\u017cn\u0105 rol\u0119 mog\u0105 tu odegra\u0107 r\u00f3wnie\u017c cechy, stowarzyszenia i samorz\u0105dy. Rzemie\u015blnicy powinni jednak wiedzie\u0107, \u017ce takie narz\u0119dzie istnieje. Bez ich inicjatywy trudno przygotowa\u0107 specyfikacj\u0119, bo to oni znaj\u0105 produkt i spos\u00f3b jego wytwarzania najlepiej.<\/p>\n\n\n\n

Tradycja nale\u017cy do wszystkich, interpretacja – do autora<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Same tradycyjne techniki, style i utrwalone motywy jako takie co do zasady nie s\u0105 obj\u0119te wy\u0142\u0105cznym prawem autorskim. Je\u015bli konkretne historyczne utwory mia\u0142y autor\u00f3w, ich prawa maj\u0105tkowe mog\u0142y ju\u017c wygasn\u0105\u0107; cz\u0119\u015b\u0107 wzor\u00f3w i praktyk ma te\u017c charakter zbiorowy i by\u0142a rozwijana przez ca\u0142e spo\u0142eczno\u015bci. Ochronie mo\u017ce natomiast podlega\u0107 konkretna wsp\u00f3\u0142czesna kompozycja wykorzystuj\u0105ca tradycyjne elementy, je\u015bli sama spe\u0142nia przes\u0142anki utworu.<\/p>\n\n\n\n

Projektantka, kt\u00f3ra na bazie motywu kurpiowskiego tworzy w\u0142asn\u0105 kompozycj\u0119, jest autork\u0105 tej kompozycji – ale nie tradycyjnego motywu jako takiego. Zasada dzia\u0142a te\u017c w drug\u0105 stron\u0119: nie da si\u0119 skutecznie zarzuci\u0107 komu\u015b kopiowania element\u00f3w, kt\u00f3re samemu przej\u0119\u0142o si\u0119 z kanonu.<\/p>\n\n\n\n

Prawo w\u0142asno\u015bci intelektualnej nie jest jedynym narz\u0119dziem troski o dziedzictwo. Umiej\u0119tno\u015bci i praktyki rzemie\u015blnicze mog\u0105 trafi\u0107 na Krajow\u0105 list\u0119 niematerialnego dziedzictwa kulturowego, koordynowan\u0105 przez Narodowy Instytut Dziedzictwa. Wpis nie daje nikomu wy\u0142\u0105czno\u015bci. Dokumentuje wiedz\u0119 i wzmacnia jej przekaz mi\u0119dzy pokoleniami \u2013 a to cel innego rodzaju ni\u017c monopol na wz\u00f3r.<\/p>\n\n\n\n

Gdy kto\u015b kopiuje<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Reakcja na kopi\u0119 zaczyna si\u0119 od pytania o podstaw\u0119: prawo autorskie, zarejestrowany wz\u00f3r lub znak, niezarejestrowany wz\u00f3r unijny czy przepisy o nieuczciwej konkurencji. Od tego zale\u017cy, co trzeba udowodni\u0107 – tw\u00f3rczy charakter, fakt kopiowania, ryzyko pomy\u0142ki klient\u00f3w albo samo naruszenie prawa wy\u0142\u0105cznego wynikaj\u0105cego z rejestracji. Szczeg\u00f3lnie przestrzegam przed formu\u0142owaniem pochopnych oskar\u017ce\u0144 w przestrzeni medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych.<\/p>\n\n\n\n

Warto zabezpieczy\u0107 dowody: zrzuty ekranu z dat\u0105 i adresem strony, zakup kontrolny z dowodem zap\u0142aty, w\u0142asne datowane szkice i zdj\u0119cia. Pierwszym krokiem prawnym jest zwykle pisemne wezwanie do zaniechania narusze\u0144. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 platform sprzeda\u017cowych i serwis\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych ma formularze zg\u0142aszania narusze\u0144 w\u0142asno\u015bci intelektualnej, kt\u00f3re w wielu przypadkach pozwalaj\u0105 doprowadzi\u0107 do usuni\u0119cia spornej oferty bez wszczynania procesu.<\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli to nie wystarcza, zostaje droga s\u0105dowa. Od 1 lipca 2020 r. sprawy z zakresu w\u0142asno\u015bci intelektualnej rozpoznaj\u0105 w Polsce wyspecjalizowane wydzia\u0142y s\u0105d\u00f3w okr\u0119gowych w Warszawie, Gda\u0144sku, Katowicach, Lublinie i Poznaniu. Tw\u00f3rca mo\u017ce \u017c\u0105da\u0107 m.in. zaniechania narusze\u0144, usuni\u0119cia ich skutk\u00f3w i naprawienia szkody (art. 79 ustawy o prawie autorskim).<\/p>\n\n\n\n

Od czego zacz\u0105\u0107<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Ochrona w\u0142asno\u015bci intelektualnej w ma\u0142ej pracowni nie wymaga od razu kancelarii. Wymaga porz\u0105dku i kilku decyzji podj\u0119tych we w\u0142a\u015bciwym momencie.<\/p>\n\n\n\n

    \n
  • Spisz, co masz. Nazwa, logo, najwa\u017cniejsze wzory, receptury, zdj\u0119cia, teksty. Przy ka\u017cdej pozycji zapisz, kto jest autorem i na jakiej podstawie z niej korzystasz.<\/li>\n\n\n\n
  • Dokumentuj autorstwo. Datowane szkice, zdj\u0119cia prototyp\u00f3w, pliki z zachowanymi metadanymi. W sporze o kopi\u0119 to podstawowy materia\u0142 dowodowy.<\/li>\n\n\n\n
  • Zdecyduj przed publikacj\u0105. Zanim poka\u017cesz nowy wz\u00f3r w sieci, zastan\u00f3w si\u0119, czy b\u0119dzie wart rejestracji \u2013 i pami\u0119taj o 12 miesi\u0105cach okresu ulgowego.<\/li>\n\n\n\n
  • Sprawd\u017a nazw\u0119. Przeszukaj baz\u0119 UPRP i TMview, zanim zam\u00f3wisz szyld, opakowania i domen\u0119.<\/li>\n\n\n\n
  • Uporz\u0105dkuj umowy. Z fotografem, wsp\u00f3\u0142pracownikami, zamawiaj\u0105cymi i mediami: kto mo\u017ce co robi\u0107 z czyimi utworami i wizerunkiem.<\/li>\n\n\n\n
  • Nie ujawniaj tego, co ma zosta\u0107 tajemnic\u0105. Receptury i know-how chroni poufno\u015b\u0107, nie rejestr.<\/li>\n\n\n\n
  • Sprawd\u017a dost\u0119pne wsparcie. Program SME Fund prowadzony przez EUIPO pozwala M\u015aP, w tym jednoosobowym dzia\u0142alno\u015bciom, odzyska\u0107 do 75 proc. kwalifikowanych op\u0142at za zg\u0142oszenia znak\u00f3w i wzor\u00f3w na poziomie krajowym, regionalnym lub unijnym, w granicach przewidzianych dla danej edycji. Najpierw trzeba uzyska\u0107 bon, a dopiero p\u00f3\u017aniej ponosi\u0107 wydatki obj\u0119te refundacj\u0105. W edycji 2026 \u015brodki na bon dotycz\u0105cy znak\u00f3w i wzor\u00f3w zosta\u0142y ju\u017c wyczerpane. Aktualn\u0105 dost\u0119pno\u015b\u0107 poszczeg\u00f3lnych bon\u00f3w warto sprawdza\u0107 bezpo\u015brednio w EUIPO. Przy decyzjach o zakresie ochrony warto skonsultowa\u0107 si\u0119 z rzecznikiem patentowym.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

    Najdro\u017csza w rzemio\u015ble bywa nie op\u0142ata urz\u0119dowa, ale nazwa, pod kt\u00f3r\u0105 pracownia dzia\u0142a\u0142a latami i kt\u00f3rej nagle nie mo\u017ce u\u017cywa\u0107, albo wz\u00f3r, kt\u00f3rego nie da si\u0119 ju\u017c zarejestrowa\u0107, bo sam tw\u00f3rca pokaza\u0142 go za wcze\u015bnie.<\/p>\n\n\n\n

    Podstawa prawna i \u017ar\u00f3d\u0142a<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
      \n
    • Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych<\/li>\n\n\n\n
    • Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. \u2013 Prawo w\u0142asno\u015bci przemys\u0142owej<\/li>\n\n\n\n
    • Ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji<\/li>\n\n\n\n
    • Rozporz\u0105dzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2026\/715 z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie wzor\u00f3w przemys\u0142owych Unii Europejskiej (tekst jednolity)<\/li>\n\n\n\n
    • Rozporz\u0105dzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023\/2411 z dnia 18 pa\u017adziernika 2023 r. w sprawie ochrony oznacze\u0144 geograficznych produkt\u00f3w rzemie\u015blniczych i przemys\u0142owych<\/li>\n\n\n\n
    • UPRP, Wzory u\u017cytkowe \u2013 informacje podstawowe \/ s\u0142ownik termin\u00f3w<\/li>\n\n\n\n
    • UPRP, Wej\u015bcie w \u017cycie nowego systemu ochrony oznacze\u0144 geograficznych dla produkt\u00f3w rzemie\u015blniczych i przemys\u0142owych, 1 grudnia 2025 r.<\/li>\n\n\n\n
    • EUIPO, Ochrona oznacze\u0144 geograficznych produkt\u00f3w rzemie\u015blniczych i przemys\u0142owych<\/li>\n\n\n\n
    • EUIPO, SME Fund 2026 \u2013 Znaki towarowe i wzory<\/li>\n\n\n\n
    • T. Ciecho\u0144ski, Oznaczenia geograficzne: dlaczego Polska zostaje w tyle?, Prawo.pl, 18 czerwca 2026 r.<\/li>\n\n\n\n
    • PARP, Wzornictwo w Unii Europejskiej \u2013 jakie zmiany wprowadza nowy pakiet legislacyjny?, 22 kwietnia 2025 r.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

      Stan prawny na 30 wrze\u015bnia 2026 r. Tekst ma charakter informacyjny i nie zast\u0119puje indywidualnej porady rzecznika patentowego ani prawnika.<\/p>\n\n\n\n

      <\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

      Rzemie\u015blnik, kt\u00f3ry sprzedaje w\u0142asnor\u0119cznie wykonan\u0105 mis\u0119, sprzedaje konkretny przedmiot – nie automatycznie prawa do jej chronionego projektu. Nazwa pracowni mo\u017ce by\u0107 chroniona jako znak, receptura jako tajemnica przedsi\u0119biorstwa, a prawa do zdj\u0119\u0107 w portfolio zale\u017c\u0105 od tego, kto je stworzy\u0142 i co ustalono w umowie. W\u0142asno\u015b\u0107 intelektualna w rzemio\u015ble nie jest wy\u0142\u0105cznie spraw\u0105 du\u017cych marek. To codzienne decyzje ka\u017cdej pracowni: co pokaza\u0107 w Internecie, jak\u0105 umow\u0119 podpisa\u0107 z fotografem, jak nazwa\u0107 firm\u0119 i kiedy reagowa\u0107 na kopiowanie prac.<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":3995,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[690],"tags":[691,687],"class_list":["post-3981","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-artykuly","tag-prawo-wlasnosci-intelektualnej","tag-rzemioslo"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/szlakiemrzemiosla.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3981","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/szlakiemrzemiosla.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/szlakiemrzemiosla.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/szlakiemrzemiosla.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/szlakiemrzemiosla.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3981"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/szlakiemrzemiosla.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3981\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4000,"href":"https:\/\/szlakiemrzemiosla.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3981\/revisions\/4000"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/szlakiemrzemiosla.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3995"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/szlakiemrzemiosla.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3981"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/szlakiemrzemiosla.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3981"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/szlakiemrzemiosla.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3981"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}